Arama yapmak için lütfen yukarıdaki kutulardan birine aramak istediğiniz terimi girin.

AHBVÜ Amme İdaresi Dergisi

Editör: Tuncay ÖNDER

ISSN: 1300-1795
Makale Sayısı: 27
Yayın Periyodu: 3 Aylık
  • Sahibi:
    Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi adına Prof. Dr. Yusuf TEKİN
  • Yayıncısı:
    Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
  • Editör:

  • Tuncay ÖNDER
  • Editör Yardımcısı:

  • Elif Balam SIZAN
  • Yayın Kurulu:

  • Cennet USLU
  • Mehmet Akif ÖZER
  • Murat ÖNDER
  • Tuncay ÖNDER
  • Yaşar SALİHPAŞAOĞLU
  • Mehmet Akif KİREÇCİ
  • Ömer ANAYURT
  • Sorumlu Yazı İşleri Müdürü:

  • Tuncay ÖNDER

Danışma Kurulu:

  • Feroz AHMAD
  • Birol AKGÜN
  • Haluk ALKAN
  • Ender Ethem ATAY
  • Hamit Emrah BERİŞ
  • Halil BERKTAY
  • Geert BOUCKAERT
  • İsmail COŞKUN
  • H. Aliyar DEMİRCİ
  • Tanel DEMİREL
  • Françoise DREYFUS
  • Fatih DUMAN
  • Musa EKEN
  • Özer ERGENÇ
  • Suraiya FAROQHI
  • Mehmet GENÇ
  • M. Şükrü HANİOĞLU
  • Metin HEPER
  • Eyüp G. İSBİR
  • Abdülhamit KIRMIZI
  • Mustafa Çağatay OKUTAN
  • İlber ORTAYLI
  • Aykut POLATOĞLU
  • Ali Yaşar SARIBAY
  • Yasemin SEBECZEK
  • Mehmet SEYİTDANLIOĞLU
  • Yusuf TEKİN
  • Zafer TOPRAK
  • H. Bahadır TÜRK
  • Nur VERGİN
  • Ramazan ÇAĞLAYAN
  • Oya ÇİTÇİ
  • Yılmaz ÇOLAK
  • İzzet ÖZGENÇ
  • Bekir Berat ÖZİPEK
  • Gencay ŞAYLAN

Yayın İlkeleri

Amme İdaresi Dergisi, kamu yönetimi ve siyaset bilimi alanındaki özgün makaleleri kabul etmektedir. Devam eden ya da savunulmuş yüksek lisans ve doktora tezlerinden üretilmiş makaleler ve herhangi bir kongrede sunulmuş (özeti yayımlanmış ya da yayımlanmamış) bildirilerin genişletilmesiyle hazırlanan makaleler kabul edilmemekte ve değerlendirmeye alınmamaktadır.

Amme İdaresi Dergisi, Social Sciences Citation Index (SSCI), Social SciSearch, Journal Citation Reports/Social Sciences Edition, Uluslararası Yönetim Bilimleri Enstitüsü (IIAS), Avrupa Kamu Yönetimi Grubu (EGPA) Anadilde Yayınlanan Kamu Yönetimi Dergileri Veri Tabanı ile TÜBİTAK-ULAKBİM Sosyal Bilimler Veri Tabanı indekslerinde taranmaktadır. Yayın dili Türkçedir. Dergi, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere yılda dört kez yayımlanmaktadır.

1. Amme İdaresi Dergisi ’nde yayımlanması istenen makaleler, başka bir yerde yayımlanmamış ya da yayımlanmak üzere başka bir yere gönderilmemiş olmalıdır. Makalenin başka bir yerde yayımlanmadığını ve başka bir yere gönderilmediğini belirten aşağıdaki taahhütname, yazarlar tarafından imzalanıp taratılarak makaleye iliştirilmelidir:

Amme İdaresi Dergisi ’nde yayımlanması talebiyle tarafınıza ilettiğim “…………...” başlıklı makalemin, başka bir süreli yayında, kitapta, vb. yayımlanmadığını ve yayımlanmak üzere gönderilmediğini taahhüt ederim. Aksinin kanıtlanması hâlinde, her türlü hukukî sorumluluk şahsıma aittir.

2. Amme İdaresi Dergisi’ne gönderilen makaleler akademik-bilimsel etik kurallara uygun şekilde hazırlanmalı, intihâl tarama raporu (intihal.net, turnitin, vb.) makale ile birlikte gönderilmelidir.

3. Yazar sayısı üçten fazla olan makaleler değerlendirmeye alınmamaktadır. Yazarlar, akademik ve/veya idarî unvanını, çalışma alanlarını, başlıca eserlerini içeren kısa mesleki özgeçmişlerini, iletişim bilgilerini (kurum adresleri, yazışma adresleri, telefon numaraları ve e-posta adresleri) bildirmelidirler.

4. Amme İdaresi Dergisi ’ne gönderilen makaleler, görmez yayın kurulu ve görmez hakem yöntemiyle değerlendirilmektedir. Makaleler, Yayın Kurulunca ön incelemeden geçirilmekte ve uygun bulunanlar iki ayrı hakeme gönderilmektedir. İki hakemin görüş ayrılığı durumunda, üçüncü bir hakemin görüşüne müracaat edilmektedir. Hakemlerden gelen raporlar doğrultusunda, makalenin basılmasına, yazardan raporlar çerçevesinde düzeltme istenmesine ya da geri çevrilmesine karar verilmektedir. Gönderilen makalelerin en az iki hakemin olumlu değerlendirmesinden sonra yayımlanıp yayımlanmayacağına ve Derginin hangi sayısında yayımlanacağına Yayın Kurulu karar vermektedir.

5. Yayımlanan makaleler için telif ücreti ödenmemektedir.

6. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, yayımlanmak üzere kabul edilen makalelerin, fizikî ve elektronik ortamda tam metin olarak yayımlamak dâhil, tüm yayın haklarına sahiptir. Yayımlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.

Makale Yazım Kuralları

1. Türkçe özet (en fazla 200 kelime) ve anahtar kelimeler (en fazla 5 kelime), makalenin İngilizce başlığı, İngilizce özet ve anahtar kelimeler tam olmalıdır. Özetler ve anahtar kelimeler başlıktan hemen sonra yer almalıdır.

2. Makale en az 5000 kelime, en çok 9000 kelimeden oluşmalıdır. Toplam ( özetler ve makale metni) kelime sayısı başvuruda belirtilmelidir.

3. Derginin sayfa ölçüleri üstten 2.5, alttan 2.8, soldan 2 ve sağdan 1.5 cm, kenardan uzaklıkları üstbilgi 1.5, altbilgi 1.8 boşluk verilerek ayarlanabilir. Yani metne ayrılmış alan ölçüleri 16x24 cm olarak kullanılmalıdır. Tablolarda ve özel çizimlerde aşağıda verilen ölçüler dikkate alınmalıdır. Tablolarda kaymalar ve şekillerde bozulmalar olmaması için bu ölçüye dikkat edilmesi yerinde olacaktır.

4. Makale metninde;

  • Yazı karakteri Times New Roman, satır aralığı tek, 11 punto, iki yana yaslı ve paragraflardan sonra boşluk 6 nk,
  • Makale başlığı 18 punto, koyu, sola yaslı, küçük harf (her kelimenin ilk harfi büyük),
  • Yazar isimleri 14 punto, adları küçük, soyadları büyük harf, sağa yaslı,
  • Öz, Anahtar Kelimeler, Abstract, Keywords başlıkları (koyu) ve metinleri italik, 10 punto, makale başlığının İngilizcesi koyu, italik, 11 punto ve sola yaslı,
  • Ana başlıklar 14 punto, koyu, sola yaslı ve küçük harf (her kelimenin ilk harfi büyük),
  • İkinci başlıklar 12 punto, koyu, sola yaslı ve küçük harf (her kelimenin ilk harfi büyük),
  • Üçüncü başlıklar 11 punto, koyu, italik, sola yaslı ve küçük harf (her kelimenin ilk harfi büyük),
  • Dördüncü başlıklar 11 punto, italik, sola yaslı ve küçük harf (her kelimenin ilk harfi büyük),
  • Kaynakça 10 punto ve sola yaslı olmalıdır.

Kısaltmalar, ilk gösterildiği zaman açık olarak ve kısaltılmış biçimi parantez içinde yazılmalı, daha sonraki gösterimlerde sadece kısaltılmış hâli verilmelidir.

Tablo ve şekil numarasından sonra nokta konulup tablo ve şekil başlığı verilmelidir. Başlıkların ilk kelimeleri büyük harflerle başlamalıdır (Örnek: Tablo 1. Yıllara Göre Kişi Başına Gelir). Eğer tablo veya şekil başka bir eserden alınmışsa, kaynak italik olarak küçük punto ile atıf kurallarına uygun biçimde tablo veya şeklin altında yer almalıdır. Tablo ve şekiller, siyah beyaz baskıya uygun hazırlanmalıdır.

Metin içinde, üç satırı geçmeyen doğrudan alıntılarda “çift tırnak” kullanılmalıdır. Metinde doğrudan alıntılar dışında çift tırnak kullanılmamalıdır.

Bir kaynaktan uzun (üç satırı geçen) alıntı yapıldığında, sağ ve soldan girintili (1 cm) ve 10 punto ile yazılmalıdır (tırnaksız). Alıntının sonunda, aktarılan kaynak sayfa numarası ile birlikte parantez içinde verilmelidir.

Metin içindeki özel terim ve tabirler ‘tek tırnak’ içinde gösterilmelidir. Özel isim değilse tırnağın içindeki kelimeler küçük harflerle yazılmalıdır. Vurgulanmak istenen kelime veya ifadeler için (altı çizili ya da koyu yerine) tek tırnak veya italik tercih edilmelidir.

Metnin içindeki yabancı kelimeler, kitap ve dergi isimleri italik yazılmalıdır. Türkçe bir terim ya da tabirin yabancı dildeki karşılığı da verilecekse parantez içinde italik yazılmalıdır.

Metin içinde geçen sayılar, tek haneli ise yazı ile yazılmalı, iki ya da daha çok haneli ise rakamla yazılmalıdır.

Metin içinde numaralandırma yapılırken inci/üncü/uncu ekleri yerine nokta tercih edilmelidir.

Yüzde kelimesi için % işareti kullanılmalıdır.

5. Makalelerde metin içi atıf sistemi kullanılmalıdır. Atıflar dışındaki açıklamalar, dipnot biçiminde ilgili sayfa altında belirtilmelidir. Metin içindeki her atıf, kaynakçada mutlaka yer almalıdır. Metin içinde atıf yapılmayan eserlere kaynakçada yer verilmemelidir.

6. Metin içindeki atıflar, parantez içinde (yazarın/yazarların soyadı, kaynağın basım yılı: ilgili sayfa numarası sırası izlenerek) verilmeli ve yararlanılan kaynakların eksiksiz ve tam künyesini içeren Kaynakça listesi metin sonunda, atıf sistemine uygun olarak düzenlenmelidir.

7. Bir atıf başka bir kaynağın içinden yapıldıysa ‘aktaran’ ifadesiyle verilmelidir.

Niteliğine göre, kaynağın metin içindeki atıflarda ve kaynakçadaki yazılış biçimlerinin bazıları aşağıda gösterilmiştir:

Tek yazarlı kitaplar

Metin İçinde

(Mardin, 2005: 56)

Kaynakçada

Mardin, Ş. (2005). Jön Türklerin Siyasi Fikirleri, 1895-1908. İstanbul: İletişim Yayınları.

Tek yazarlı makaleler

Metin İçinde

(Mardin, 1966: 56)

Kaynakçada

Mardin, Ş. (1966). “Opposition and Control in Turkey”. Government and Opposition, 1(3), 375-387.

İki yazarlı kitaplar

Metin içinde

(Horkheimer ve Adorno, 1995: 35)

Kaynakçada

Horkheimer, M. ve T. Adorno (1996). Aydınlanmanın Diyalektiği, Felsefi Fragmanlar I. (Çev. Oğuz Özügül). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

İki yazarlı makaleler

Metin içinde

(Grey ve Garsten, 2001: 240)

Kaynakçada

Grey, C. ve C. Garsten. (2001). “Trust, Control and Post-Bureaucracy”. Organization Studies, 22(2), 229-250.

İkiden çok yazarlı kitaplar

Metin içinde

(Arrighi vd., 1995: 51)

Kaynakçada

Arrighi, G., T. K. Hopkins ve I. Wallerstein (1995). Sistem Karşıtı Hareketler. (Çev. C. Kanat, B. Somay, S. Sökmen). İstanbul: Metis Yayınları.

İkiden çok yazarlı makaleler

Metin içinde

(Held vd., 2012: 215)

Kaynakçada

Held, D., A. McGrew, D. Goldblatt ve J. Perraton (1999). “Globalization”. Global Governance, 5(4), 483-496.

Derleme yayınlar

Metin içinde

(Kalaycıoğlu ve Sarıbay, 1986: 3)

Kaynakçada

Kalaycıoğlu, E. ve A. Y. Sarıbay (Ed.) (2011). Türk Siyasal Hayatının Gelişimi. İstanbul: Beta Basım Yayım.

Derleme yayınlar içinde yer alan makaleler

Metin içinde

(Mardin, 1986: 39).

Kaynakçada

Mardin, Ş. (1986). Tanzimat’tan Sonra Aşırı Batılılaşma. Türk Siyasal Hayatının Gelişimi. (Ed. E. Kalaycıoğlu ve A. Y. Sarıbay). İstanbul: Beta Basım Yayım.

Bir yazarın birden fazla aynı tarihli yayını olması halinde:

Metin içinde

(Mardin, 1990a: 61)

(Mardin, 1990b: 55)

Kaynakçada

Mardin, Ş. (1990a). Türk Toplumunu İnceleme Aracı Olarak “Sivil…

Mardin, Ş. (1990b). Türkiye’de İktisadî Düşüncenin Gelişmesi…

Yazarsız/kolektif yayınlar

Metin içinde

(TODAİE, 1991: 101)

Kaynakçada

TODAİE (1966). Merkezi Hükümet Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri, Merkezi Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi Raporu, Ankara: TODAİE Yayını.

İkincil kaynaktan yapılan alıntılar

Metin içinde:

(Parsons, 1951: 170 aktaran Mardin, 1983: 29)

Kaynakçada

Mardin, Ş. (1983). Din ve İdeoloji. İstanbul: İletişim Yayınları.

Elektronik ortamdan yapılan atıflar

a) Alıntı bir yazarın eserinden yapılmış ise, metin içindeki atıflar yazılı kaynaklardaki yöntemle yapılmalı; kaynakçada ise, yazar/yazarların soyadı, adı, yayın ya da gözden geçirilme tarihi, belgenin tam adı, parantez içinde eksiksiz http ya da ftp adresi ile belgeye ulaşma tarihi, aşağıdaki örneğine uygun olarak verilmelidir.

Metin içinde

(Chhotray ve Stoker, 2009)

Kaynakçada

Chhotray, V. ve G. Stoker (2009), Governance: from theory to practice, https://link.springer.com/chapter/10.1057/9780230583344_10#page-1 (06.04.2017).

b) Alıntı doğrudan bir siteden yapılmışsa, metin içindeki atıflarda web sitesinin genel adresi ve siteye ulaşma yılı parantez içinde verilmelidir. Kaynakçada ise alt adresleri de kapsayan web adresi, siteye ulaşma tarihi (gün, ay ve yıl) ile birlikte ayraç içinde verilmelidir.

Metin içinde

(data.worldbank.org, 2017)

Kaynakçada

http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&type=metadata&series=SI.POV.NAHC (30.05.2017)

Aynı parantezde iki veya daha fazla kaynağa atıf verilmesi

(Heper, 1985: 67; Mardin, 1990: 56; Karpat, 2010: 42)

Editör

Av. Mutlu DİNÇ

Editör Yardımcısı

Av. Çilem BAHADIR

Yayın Kurulu

Prof. Dr. Ayşe NUHOĞLU / İstanbul Medipol Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Murat TOPUZ / Marmara Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Müslüm AKINCI / Kocaeli Üniversitesi - Kocaeli

Prof. Dr. Ramazan ÇAĞLAYAN / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Çilem BAHADIR / Avukat, Ankara Barosu, Seçkin Yayıncılık - Ankara

Galip DOĞAN / Avukat, Ankara Barosu - Ankara

Mehmet Akif TUTUMLU / Tüketici Mahkemesi Hâkimi, Adalet Bakanlığı - Ankara

Mutlu DİNÇ / Avukat, İstanbul Barosu, Seçkin Yayıncılık - İstanbul

Remzi ÖZMEN / Gazeteci, Seçkin Yayıncılık - Ankara

Danışma Kurulu

Prof. Dr. Ahmet Mithat KILIÇOĞLU / Atılım Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Ali Rıza ÇINAR / Mef Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Ayşe HAVUTÇU / Yaşar Üniversitesi - İzmir

Prof. Dr. Ayşe NUHOĞLU / Medipol Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Dr. h.c. Bahri ÖZTÜRK / İstanbul Kültür Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Binnur TULUKÇU / Selçuk Üniversitesi - Konya

Prof. Dr. Cemil KAYA / İstanbul Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Cumhur ŞAHİN / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Çetin ARSLAN / Hacettepe Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Durmuş TEZCAN / İstanbul Kültür Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Ender Ethem ATAY / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Ercan AKYİĞİT / Mef Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Faruk ACAR / Marmara Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Feridun YENİSEY / Bahçeşehir Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. H. Tamer İNAL / İstanbul Esenyurt Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Dr. h.c. Hakan HAKERİ / Özyeğin Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Halide Gökçe TÜRKOĞLU ÖZDEMİR / Yaşar Üniversitesi - İzmir

Prof. Dr. Halil KALABALIK / Sakarya Üniversitesi - Sakarya

Prof. Dr. Haluk Hadi SÜMER / Selçuk Üniversitesi - Konya

Prof. Dr. Hasan İŞGÜZAR / Ankara Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Hayri BOZGEYİK / Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Hayrunnisa ÖZDEMİR / Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. İ. Hamit HANCI / Ankara Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. İbrahim AŞIK / Marmara Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. İbrahim KAYA / İstanbul Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. İbrahim ÖZBAY / Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi - Erzincan

Prof. Dr. İzzet ÖZGENÇ / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. M. Emin ARTUK / İstanbul Medipol Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. M. Fatih UŞAN / Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Mehmet ALTUNKAYA / Akdeniz Üniversitesi - Antalya

Prof. Dr. Muharrem ÖZEN / Ankara Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Murat TOPUZ / Marmara Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Mustafa Ruhan ERDEM / Yaşar Üniversitesi - İzmir

Prof. Dr. Mustafa TOPALOĞLU / Özyeğin Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Müslüm AKINCI / Kocaeli Üniversitesi - Kocaeli

Prof. Dr. Nurettin BİLİCİ / Çankaya Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Nuri ERİŞGİN / Lefke Üniversitesi - KKTC

Prof. Dr. Olgun DEĞİRMENCİ / TOBB Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Ömer ANAYURT / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Ömer KORKUT / Çukurova Üniversitesi - Adana

Prof. Dr. Ramazan ÇAĞLAYAN / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi - Ankara

Prof. Dr. Sevtap YOKUŞ VEZNEDAROĞLU / Altınbaş Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Şaban KAYIHAN / Yalova Üniversitesi - Yalova

Prof. Dr. Şafak NARBAY / Sakarya Üniversitesi - Sakarya

Prof. Dr. Şeref ERTAŞ / Girne Üniversitesi - KKTC

Prof. Dr. Tekin MEMİŞ / Beykent Üniversitesi - İstanbul

Prof. Dr. Timur DEMİRBAŞ / Yaşar Üniversitesi - İzmir

Prof. Dr. Veli Özer ÖZBEK / İzmir Ekonomi Üniversitesi - İzmir

Prof. Dr. Zühtü ARSLAN / Anayasa Mahkemesi Başkanı - Ankara

Doç. Dr. Cafer EMİNOĞLU / Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi - Ankara

Doç. Dr. Emel BADUR / Çankaya Üniversitesi - Ankara

Doç. Dr. Koray DOĞAN / Dokuz Eylül Üniversitesi - İzmir

Doç. Dr. Pınar BACAKSIZ / Dokuz Eylül Üniversitesi - İzmir

Doç. Dr. Sabahattin YÜREKLİ / Bursa Uludağ Üniversitesi - Bursa

Doç. Dr. Selin SERT SÜTÇÜ / Akdeniz Üniversitesi - Antalya

Doç. Dr. Seydi KAYMAZ / Ufuk Üniversitesi - Ankara

Doç. Dr. Şeref İBA / Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi - KKTC

Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Cemal RUHİ / Hasan Kalyoncu Üniversitesi - Gaziantep

Dr. Öğr. Üyesi Kumru KILIÇOĞLU YILMAZ / Atılım Üniversitesi - Ankara

Dr. Öğr. Üyesi Merve ACUN MEKENGEÇ / Girne Üniversitesi - KKTC

Dr. Öğr. Üyesi Mustafa Aytaç ÖZELÇİ / İstanbul Kültür Üniversitesi - İstanbul

Dr. Öğr. Üyesi Oğuz CANER / Bursa Uludağ Üniversitesi - Bursa

Ali PARLAR / İstanbul BAM Cumhuriyet Savcısı - İstanbul

Aydın TEKDOĞAN / İstanbul BAM 2. HD Başkanı - İstanbul

Cengiz APAYDIN / Kartal Adliyesi Cumhuriyet Savcısı - İstanbul

Erhan GÜNAY / Avukat, Muğla Barosu - Muğla

Gönen ERİŞ / Yargıtay Onursal Daire Başkanı - İstanbul

H. Tahsin GÖKCAN / Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili - Ankara

İbrahim PINAR / Avukat, Ankara Barosu - Ankara

M. Handan SURLU / Yargıtay HGK Onursal Başkanı - İzmir

Özgür SEMİZ / Kültür İşleri ve Enformasyon Müsteşarı - Paris

Sadettin DOĞANYİĞİT / E. Sayıştay Başdenetçisi - Ankara

Serhat YENER / Noter - Körfez/Kocaeli

Y. Güngör ÖZDEN / Anayasa Mahkemesi Onursal Başkanı - Ankara

* Kurullarda, ülke ismi verilenler haricindeki tüm üyeler Türkiye'deki kurumlarda çalışmaktadır.